Naar de inhoud
NL

De gevaren van receptgeneesmiddelen

Overig

De meesten van ons hebben ooit in hun leven medicijnen op recept geslikt. Of het nu ging om een verkoudheid, griep, buikklachten, een blessure of iets ernstigers, een paar pillen van de huisarts innemen hoort er gewoon bij als je beter wilt worden. Artsen zijn tenslotte medische professionals, dus die weten wat ze doen, toch?

Helaas is het juist door dat vertrouwen dat we soms vergeten dat receptgeneesmiddelen ook schade kunnen doen.

Als je ze inneemt volgens de aanwijzingen van een arts, zijn de meeste receptgeneesmiddelen volkomen veilig en werken ze goed. Maar wat veel mensen vergeten, is dat sommige medicijnen op recept in verband worden gebracht met een aantal NIET zo prettige gevolgen voor de gezondheid.

Het engste? Sommige medicijnen zijn net zo verslavend en schadelijk als illegale drugs. Volgens sommige rapporten worden receptgeneesmiddelen onder gebruikers van illegale drugs het vaakst verkeerd gebruikt en misbruikt, direct na marihuana. De laatste jaren heeft het toenemende misbruik van receptgeneesmiddelen gezorgd voor meer gezondheidsproblemen door medicijnen, meer opnames op de spoedeisende hulp en zelfs meer doden!

Wat zijn receptgeneesmiddelen?

Zoals de meesten van ons weten, is een receptgeneesmiddel elk medicijn dat een patiënt krijgt op voorschrift van de huisarts. Anders dan bij vrij verkrijgbare medicijnen geeft de apotheker ons het medicijn mee, samen met de aanwijzingen van de arts over wanneer en hoeveel je moet innemen.

Het klinkt gek, maar volgens cijfers van het National Centre for Health slikt 48,7% van de volwassenen in de VS minstens één receptgeneesmiddel. De medicijnen die het vaakst worden voorgeschreven zijn pijnstillers, cholesterolverlagers en antidepressiva.

Dat zijn een hoop pillen!

Geen wonder dat het misbruik van receptgeneesmiddelen de laatste jaren zo schrikbarend is toegenomen. Er lijken heel wat artsen te zijn die heel wat pillen voorschrijven.

Welke receptgeneesmiddelen gelden als gevaarlijk?

Van 'verkeerd gebruik' van medicijnen is sprake als mensen ze innemen zonder recept, te veel innemen of ze innemen voor het gevoel dat ze geven. En ja, dat kan zowel met opzet als per ongeluk gebeuren.

De medicijnen waarvan bekend is dat ze het vaakst verkeerd worden gebruikt, zijn onder andere:

  • Opioïden (tegen pijn)
  • Kalmeringsmiddelen (tegen angst en slaapproblemen)
  • Stimulerende middelen (tegen gedragsproblemen en narcolepsie)

De gevolgen van receptgeneesmiddelen op de lange termijn

Het valt niet te ontkennen dat bepaalde receptgeneesmiddelen soms echt nodig zijn. Maar het kan flink misgaan als we die medicijnen lange tijd blijven slikken. De medicijnen die het vaakst in verband worden gebracht met bijwerkingen zijn opioïden, middelen die het centrale zenuwstelsel onderdrukken (CZS-onderdrukkers) en stimulerende middelen. Onderzoek laat zien dat deze middelen op de lange termijn kunnen leiden tot:

  • Orgaanschade en/of orgaanfalen. De lever en de nieren zijn de 'verwerkingscentrales' van ons lichaam voor medicijnen en andere gifstoffen. Als die organen dag in, dag uit een berg medicijnen moeten verwerken, lopen ze een groot risico op schade of zelfs volledig falen.
  • Afhankelijkheid: Als je een receptgeneesmiddel lang gebruikt, kun je er lichamelijk afhankelijk van worden. Je lichaam past zich eigenlijk aan de stof aan en raakt eraan gewend. Stop je met het medicijn, dan raakt je lichaam in paniek. Een beetje zoals sommige mensen zich voelen als ze hun ochtendkoffie missen! Bij medicijnen kan dat alleen leiden tot heel echte ontwenningsverschijnselen.
  • Verslaving: Nee, verslaving gaat niet alleen over illegale middelen: verslaving aan bepaalde receptgeneesmiddelen komt net zo vaak voor. Bij verslaving ben je lichamelijk afhankelijk én ga je actief op zoek naar het medicijn om een 'shot' te krijgen. Een aantal receptgeneesmiddelen staat bekend als zeer verslavend, vooral opiaatpijnstillers, middelen die het centrale zenuwstelsel onderdrukken en stimulerende middelen.
  • Ontwenningsverschijnselen: We grappen allemaal weleens dat we 'afkickverschijnselen' hebben als we ons favoriete tv-programma missen, maar ontwenningsverschijnselen van een receptgeneesmiddel zijn niet om te lachen. Bij middelen die het centrale zenuwstelsel onderdrukken, kan het afkicken zo ernstig zijn dat het leidt tot epileptische aanvallen of psychische problemen. Andere verschijnselen kunnen zijn: een hoge lichaamstemperatuur, een hogere bloeddruk, verwardheid en zelfs hallucinaties.

De gevaarlijkste receptgeneesmiddelen

Opioïde pijnstillers
Iedereen die ooit een ernstige blessure of operatie heeft gehad, weet hoe fijn opioïden kunnen zijn. Ze worden gebruikt bij zowel acute als chronische pijn en zijn wereldwijd een van de best werkende en meest voorgeschreven medicijnen.

Maar ze horen ook bij de gevaarlijkste. Opioïden zijn verdovende pijnstillers die op natuurlijke of synthetische wijze van de papaver (de opiumplant) worden gemaakt. Ze zorgen ervoor dat er dopamine vrijkomt, waardoor je minder pijn voelt en je je tijdelijk 'goed' voelt.

Het probleem met opioïden is dat ze flink schadelijk kunnen zijn als ze verkeerd worden gebruikt. Door dat euforische 'goede gevoel' dat ze geven, kunnen opioïden zeer verslavend zijn. Ze vertragen ook het denken en je controle over je lichaamsbewegingen, en dat is natuurlijk een groot risico als iemand achter het stuur gaat zitten.

Op de lange termijn ziet het er behoorlijk slecht uit…

Deze gevolgen verlagen niet alleen je kwaliteit van leven, maar kunnen ook betekenen dat we later meer zorg nodig hebben. Wat echt schrikbarend is: in 2007 stierven er meer mensen aan een overdosis opioïden op recept dan aan heroïne en cocaïne samen.

Middelen die het centrale zenuwstelsel (CZS) onderdrukken

Deze worden voorgeschreven aan patiënten met angst, paniekaanvallen of slapeloosheid. Tot de CZS-onderdrukkers horen opiaten, maar ook benzodiazepinen en barbituraten. Ze vertragen de normale activiteit van de hersenen, waardoor we ons eigenlijk rustig voelen.

Helaas worden ze ook in verband gebracht met een hele reeks complicaties. Onduidelijk praten en slecht kunnen bewegen zijn nog maar het begin. Ze kunnen ook de hoestreflex onderdrukken, wat kan leiden tot ontstekingen in de luchtwegen en ademhalingsfalen. In hoge doses kunnen ze zelfs hersenschade veroorzaken.

Helaas komt een overdosis per ongeluk vrij vaak voor: mensen kunnen door deze middelen zo in de war raken dat ze vergeten hoeveel ze al hebben ingenomen.

Als je CZS-onderdrukkers lange tijd gebruikt, is gewenning en lichamelijke afhankelijkheid bijna gegarandeerd. Dat kan weer leiden tot:

  • Leverschade: verstopte galwegen, hepatitis en leverfalen
  • Vergiftiging: van de combinatie van barbituraten met alcohol of drugs zoals heroïne is bekend dat die kan leiden tot vergiftiging en de dood.
  • Ademhalingsproblemen: barbituraten verstoren de hoestreflex, en dat vergroot het risico op longontsteking en bronchitis.

Stimulerende middelen

Over het geven van stimulerende middelen zoals Ritalin aan 'stoute' kinderen wordt al jaren gediscussieerd. Deze middelen werken kalmerend en helpen kinderen met ADHD zich te concentreren. Er zijn alleen wel bijwerkingen op de korte termijn: minder eetlust, slapeloosheid, nervositeit en koorts. Nog ernstiger zijn de gevolgen op de lange termijn, zoals:

Bij volwassenen gaat het gebruik van stimulerende middelen gepaard met talloze verhalen over misbruik, verslaving, schade aan het zenuwstelsel en zelfs de dood. En na dat alles weten we door gebrek aan onderzoek niet eens wat deze middelen op de lange termijn doen, en toch worden ze nog steeds voor langdurig gebruik voorgeschreven.

Receptgeneesmiddelen en wisselwerkingen

En net als je dacht dat het niet erger kon: receptgeneesmiddelen kunnen ook een gevaarlijke wisselwerking hebben met andere medicijnen of stoffen. Volgens de WHO horen giftige wisselwerkingen tussen medicijnen bij de belangrijkste oorzaken van ziekte en sterfte.

Door een wisselwerking kan een medicijn minder goed werken, onverwachte bijwerkingen geven of zelfs de werking van een ander medicijn versterken. De grootste boosdoeners zijn opioïden, CZS-onderdrukkers en stimulerende middelen: die kunnen ernstige gevolgen hebben als je ze samen neemt of combineert met vrij verkrijgbare medicijnen.

Als je bijvoorbeeld opioïden combineert met CZS-onderdrukkers, alcohol, middelen tegen verkoudheid en griep of zelfs antihistaminica, kan dat je ademhaling ernstig beïnvloeden, en in sommige gevallen is dat dodelijk geweest.

Andere gevaren van receptgeneesmiddelen: antibioticaresistentie

Je hebt vast al gehoord van 'antibioticaresistentie'. Antibiotica zijn echt nodig om bepaalde bacteriële infecties te behandelen, maar het is nu wel duidelijk dat ze wereldwijd te vaak worden voorgeschreven, en dat al geruime tijd.

We hebben nu te maken met bacteriën die zo zijn veranderd dat antibiotica minder goed of helemaal niet meer werken. Deze 'resistente' bacteriestammen overleven en vermenigvuldigen zich, en veroorzaken zo nog meer ziekte.

En alsof dat nog niet genoeg is om je het zweet op het voorhoofd te bezorgen: inmiddels is bekend dat er resistentie bestaat tegen bijna elk soort antibioticum dat ooit is ontwikkeld.

Geen wonder dus dat de WHO antimicrobiële resistentie ziet als een van de grootste bedreigingen voor de gezondheid van mensen wereldwijd.

Zo verklein je het risico van receptgeneesmiddelen

Wat kunnen we er dan aan doen?

Het zou mooi zijn als we ons hele leven zonder receptgeneesmiddelen konden, maar in werkelijkheid kunnen ze heel nuttig zijn, en soms zelfs nodig om te overleven.

Wees dus verstandig. Vraag je arts om uitleg over je recept: wat het is, waarom je het krijgt en welke bijwerkingen of gevolgen op de lange termijn het kan hebben. En vraag of het risico's heeft om het samen met andere medicijnen te nemen, zowel op recept als vrij verkrijgbaar.

En natuurlijk kan het geen kwaad om zelf ook wat onderzoek te doen!

Food, Health & You
Gastauteur
Katie Stone
Gediplomeerd natuurgeneeskundige (BNatMed)